کمردرد در بارداری شکایتی شایع است که در ۶۰ تا ۷۰ درصد از افراد باردار رخ میدهد و میتواند به عنوان درد کمری در طول دوره بارداری تعریف شود، احتمالاً درد از سمت خلفی ران به سمت زانو، اما نه به پاها امتداد دارد.
این درد نتیجه یک آسیب شناخته شده مانند فتق دیسک نیست و میتواند در هر مرحله در دوران بارداری شروع شود. اگرچه بیشتر موارد خفیف است، تقریباً یکسوم زنان درد شدیدی را تجربه میکنند. کمردرد در بارداری چندین بار مشخص شده است و میتوان از آن به عنوان یکی از نکات زیر یاد کرد:
- کمردرد (LBP)
- درد پیرامون قسمت خلفی لگن (PPPP)
- کمردرد مربوط به بارداری (PLBP)
- درد در لگن مربوط به بارداری (PPGP)
دو الگوی آخر میتوانند به طور جداگانه یا ترکیبی بررسی شوند. متأسفانه، تحقیقات محدودی در رابطه با مداخلات درمانی برای زنان باردار که مبتلا به کمردرد در بارداری هستند، وجود دارد، بنابراین تمایل به استفاده از رویکرد همسان است. با این حال، کمردردها همسان نیستند؛ بنابراین باید در هنگام درمان این جمعیت ملاحظات و احتیاطهای ویژهای صورت گیرد.
آناتومی مربوط به کمردرد بارداری
ناحیه کمری از پنج مهره منحصر به فرد تشکیل شده است که برای مقاومت در برابر افزایش وزن و حفظ یک منحنی لوردوتیکی طراحی شدهاند. کانال مهرهای ناحیه کمر انتهای دم نخاع را در خود جای داده است.
برای حفظ ثبات و پشتیبانی، ناحیه کمر توسط یک شبکه پیچیده از لیگامانها به هم وصل شده و ایمن نگه داشته شده است. علاوه بر این، ناحیه کمر توسط عضلات کمری، عضلات لگن و عضلات شکم حفظ میشود که در کمردرد در بارداری تحت تأثیر قرار میگیرند.
فرم ویزیت آنلاین و رایگان
اگر تا به امروز ویزیت نشده اید لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید تا همکاران ما با شما تماس گرفته و زمان ویزیت آنلاین رایگان را با شما هماهنگ نمایند.
میزان شیوع کمردرد در بارداری
تعدادی از مطالعات در خصوص میزان شیوع کمردرد در بارداری در جمعیتهای مختلف بررسی شده است. نتایج متناقض است، از ۸٪ تا بیش از ۸۹٪ زنانی که از کمردرد در بارداری شکایت دارند، متفاوت است. شیوع کمردرد در بارداری در سه ماهه سوم در بالاترین حد خود است.
این ناراحتی بیشتر از ماههای پنجم و هفتم بارداری شروع میشود. تأثیر وزن اضافه شده (وزن جنین) بر افزایش وزن بدن مادر و میزان فشار وارده در این زمان افزایش مییابد.
اتیولوژی (علتشناسی) کمردرد در بارداری
علت کمردرد در بارداری میتواند ناشی از ترکیبی از عوامل مکانیکی، هورمونی، گردش خون و روانی باشد.
مکانیکی: تغییراتی در مفاصل کمر، عضلات پشت و در رباطها ایجاد میشود. این امر عمدتاً با افزایش رهاسازی هورمون آرامبخش (relaxin) ایجاد میشود که باعث ضعف رباط میشود و میتواند بر پایداری ستون فقرات تأثیر بگذارد و منجر به کمردرد در بارداری شود.
بزرگ شدن رحم، مرکز ثقل را به جلو تغییر میدهد و فشار در قسمت تحتانی کمر را افزایش میدهد و باعث لوردوز شدید و در نتیجه افزایش فشار مکانیکی میشود. افزایش وزن (۱۱-۱۵ کیلوگرم) نیز فشارهای اضافی را بر روی دیسکها، رباطها و مفاصل ایجاد کرده و عضلات شکمی را کشیده و ضعیف میکند.
هورمونی: در سه ماهه اول بارداری، تغییرات هورمونی (بهویژه افزایش ۱۰ برابری هورمون ریلکسین) باعث نرم شدن عضلات و سستی رباطها، بهخصوص رباطهای ساکروایلیاک و مفاصل لگن میشود که منجر به کاهش پایداری و افزایش احتمال کمردرد در بارداری میگردد.
گردش خون: رحم در حال گسترش میتواند به خصوص در شب، بر روی کمر فشار وارد کند و همراه با افزایش حجم مایعات، منجر به احتقان وریدی و هیپوکسی در لگن و کمر شده و کمردرد در بارداری را تشدید کند.
عوامل روانشناختی: عوامل روانی و اجتماعی، از جمله افسردگی و استرس، میتوانند شدت کمردرد در بارداری را افزایش دهند و به عنوان یک عامل خطر در سه ماهه سوم بارداری در نظر گرفته میشوند.
عوامل خطرساز در دوران بارداری
کارهای سنگین، سابقه کمردرد قبل از بارداری و سابقه قبلی کمردرد در بارداری قبلی، وزن بیش از حد بدن و تعداد حاملگیهای قبل، همگی به عنوان عوامل خطر شناخته شدهاند. شایعترین شروع کمردرد در بارداری در طی ماه پنجم و ششم است و درد معمولاً در عصر بدتر میشود.
اغلب، شروع درد در حدود هفته ۱۸ رخ میدهد و بین هفته ۲۴ و ۳۶ بارداری به اوج خود میرسد. این درد میتواند به طور خود به خود در طی ۳ ماه از بین برود، اما ۷-۸٪ از بیماران دارای یک درد مزمن و مداوم هستند. عواملی مانند ایستادن یا نشستن مداوم، سرفه یا عطسه، راه رفتن و چرخش ناگهانی درد را تشدید میکنند.
ناحیه و میزان درد در کمردرد در بارداری
محل درد عمیق است و حتی ممکن است با گذشت زمان تغییر کند. درد کمر در ناحیه لگن به عنوان دردی تیز، در قسمت تحتانی کمر به عنوان “درد ناتوان کننده” و در ستون فقرات سینهای “سوزش” توصیف میشود. کمردرد در بارداری با دردی خفیف تا متوسط (به جز ۲۰٪ از زنان باردار که درد شدیدتری دارند)، محدودیت در خم شدن به جلو و حساسیت به لمس عضلات نخاعی مشخص میشود.
تشخیصهای افتراقی و اهمیت تمایز
تشخیصهای افتراقی متعددی میتوانند با کمردرد در بارداری اشتباه گرفته شوند، از جمله سیاتیک، بیماری دیسک، درگیری مفاصل فاست و درگیری مفصل ساکروایلیاک. تمایز بین کمردرد در بارداری (PLBP) و درد لگن مربوط به بارداری (PPGP) نیز حیاتی است، زیرا مدیریت و پیشآگاهی آنها متفاوت است. در PPGP، درد به طور معمول در زیر ستون فقرات، در ناحیه عضلات باسن، پشت ران و کشاله ران متمرکز است، در حالی که بیماران مبتلا به PLBP، دردی را نشان میدهند که در ناحیه کمر بالای ساکروم متمرکز میشود.
روشهای تشخیص کمردرد در بارداری و معاینات پزشکی
برای تدوین تشخیص صحیح، باید از بیمار در مورد سابقه پزشکی گذشته خود سؤال شود. تمرکز بر روی علائم، محدودیت در فعالیتها و امکان حرکات مهم است. سؤالاتی در مورد حاملگیهای گذشته از قبیل «آیا در دوران بارداری و دوران قبل از بارداری دردهای مشابهی را تجربه کردهاید؟» مناسب هستند
این به درمانگر کمک میکند مشکلات و نیازهای بیمار را درک کند. آگاهی از اختلالات آناتومیکی و عملکردی، محدودیت فعالیت و محدودیت مشارکت به درمانگر در تعیین نقش خود و نیاز به مداخلات مناسب کمک خواهد کرد.
شناخت دردهای حاد مهم است و در صورت حضور، با پزشک تماس بگیرید. در ارزیابی اولیه ایجاد تمایز بین ستون فقرات کمری و اختلال عملکرد عضلات لگنی مهم است. این تمایز میتواند در طول انجام ارزیابی با پرسیدن سؤال از فرد در رابطه با عوامل تشدید کننده و محل درد بررسی شود.
فعالیتهایی مانند چرخیدن در رختخواب، بیرون رفتن از ماشین، پیادهروی و بالا رفتن از پلهها ممکن است نشانگر این باشد که منشأ درد ممکن است به دلیل اختلال در عملکرد لگن باشد. این امر پس از آن با طیف وسیعی از آزمایشهای برای ارزیابی مفصل ساکروایلیاک قابل تأیید است.
نتیجهی اقدامات
چندین ابزار معتبر برای ارزیابی درد کمر وجود دارد که میتواند برای تشخیص عینیتر شکایات از آنها در تشخیص استفاده کنند:
- مقیاس آنالوگ بصری (VAS)
- پرسشنامه ناتوانی رولان (RDQ)
- شاخص ناتوانی کبک (QPDI)
- مجموعه عکسهای فعالیتهای روزانه (PHODA)
- تأثیر بر مشارکت و استقلال (IPA)
- مقیاس رفتار و درد (PBS)
- پرسشنامه معلولیت Oswestry.
به دلیل عدم وجود نتایج خاص برای حاملگی، یک پرسشنامه خود گزارشی از بارداری که میزان تحرک را در رابطه با درد کمر و لگن تحت عنوان شاخص تحرک حاملگی (PMI) ارزیابی میکند، تهیه و روایی شد.
Van De Pol و همکاران. شاخص تحرك حاملگي (PMI) را براي ارزيابي توانايي انجام فعالیتهای طبيعي خانوار توسعه داده است. بیمار میتواند در مقیاس از «بدون مشکل» تا «غیرممکن» یا «فقط با کمک دیگران» پاسخ دهد. PMI برای ارزیابی تحرک و کیفیت زندگی زنان باردار که از بیماری کمردرد رنج میبرند استفاده میشود.
معاینات پزشکی
در طی معاینه از یک بیمار باردار، یافتن محل درد یک نکته اساسی است. به دلیل وزن رحم و ساختارهای حیاتی، خوابیدن به پشت زیاد کار آسانی نیست. با توجه به میزان درد و ناتوانی بیمار و به طور بالقوه اندازه شکم فرد باردار، آزمایشها و اقدامات خاصی لازم است برای این افراد انجام شود.
معاینات بدنی
معاینه باید شامل مشاهده حالت ایستاده، دامنه حرکات، تستهای عضلانی، لمس، تست طول عضله و ارزیابی تحرک مفصل باشد.
تست Active Straight Leg Raise(بالا آوردن پا با زانوی باز در حالت طاقباز) میتواند ثابت کند که بیمارانی که از کمردرد رنج میبرند، فعالیت عضلانی بیشتری دارند، اما در مقایسه با گروههای سالم، نیروی کمتری تولید میکنند. هنگام معاینه فرد مهم است که درد لگن را از درد کمر تشخیص دهید.
آزمایشها تحریک شده شامل تست تحریک درد خلفی لگن (PPPP)، آزمایش FABER، تست رباط ساکرولیلیس و ایستادن روی یک پا است. همانطور که گفته شد، در صورت PPGP درد معمولاً در زیر ستون فقرات فوقانی و خلفی، در ناحیه عضلات باسن، پشت ران و کشاله ران متمرکز است. بیماران مبتلا به کمردرد دوران بارداری، درد متمرکز در ناحیه کمر بالای ساکروم را نشان میدهند.
دمطالعات نشان میدهد که هر دو روش مؤثر هستند، اگرچه آزمایشهای تحریک درد از آزمایشهای لمس قابل اطمینان تر است. تست Trendelenberg توانایی کمر و لگن را برای انتقال بار به صورت یک جانبه در موقعیت تحمل وزن بررسی میکند. آزمایش وقتی انجام میشود که بیمار لگن را در سمت مخالف حرکت دهد. در این حالت بیمار دارای ضعف عضلات تعادلی است.
یافتههای زیر معمولاً آشکار میشود:
که عضلات پاراورتبرال (اطراف ستون فقرات) حساس به لمس، ضعف عضلات کمر، کاهش ROM (دامنه حرکتی) در خم شدن هستند. شرح درد اغلب موضعی نیست و ممکن است متناوب باشد. این امکان وجود دارد که درد تا اندازه بسیاری کم شود.
تستهای اصلاح شده
با توجه به رشد شکم بیمار، بعضی از آزمایشهای طبق معمول نمیتوانند انجام شوند، بنابراین به اصلاحات زیر نیاز است:
طول عضلات خم کننده ران: برای انجام «تست توماس»، بیمار مجبور است بر روی لبه یک میز بنشیند و تا جایی که میتواند زانوی خود را در حالت خم شدن جزئی نگه دارد و تا حد امکان به سمت پاها پایین برود. لگن را باید در یک تراز خنثی نگه دارد. بیمار باید بتواند به راحتی مفصل ران خود را بر روی زمین فشار دهد.
معاینه مشترک SI: اگر بیمار قادر به ایستادن نیست، به بیمار دستور دهید که در پشت خوابیده و یک حرکت پل انجام دهد. این پل لگن را خنثی میکند و میتوان مفاصل را لمس کرد.
آیا کمردرد در بارداری خطرناک است؟
کمردرد در بارداری در بیشتر موارد خطرناک نیست و به عنوان یک شکایت رایج و اغلب قابل مدیریت تلقی میشود که به دلیل تغییرات طبیعی بدن در این دوران به وجود میآید. با این حال، در موارد نادر، میتواند نشانهای از مشکلات جدیتر باشد. مهم است که همیشه به علائم بدن خود گوش دهید و در صورت تجربه درد شدید، ناگهانی، یا همراه با علائم عصبی مانند ضعف، بیحسی، یا مشکل در کنترل ادرار و مدفوع، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
تشخیص زودهنگام میتواند از عوارض احتمالی جلوگیری کند و به شما کمک کند تا دوران بارداری را با راحتی بیشتری پشت سر بگذارید. برای کسب اطلاعات بیشتر و تشخیصهای علائم دقیق مقاله آیا کمر درد در بارداری خطرناک است؟ می تواند کمک کننده برای شما باشد.
جمع بندی
کمردرد در بارداری یک پدیده بسیار شایع و چندوجهی است که ریشه در تغییرات مکانیکی، هورمونی، گردش خون و حتی روانشناختی بدن در طول این دوره حساس دارد. با وجود شیوع بالا و تأثیر قابل توجه بر کیفیت زندگی، تحقیقات در مورد راهکارهای درمانی اختصاصی برای این جمعیت محدود است.
تشخیص دقیق بین انواع کمردرد و لگندرد مرتبط با بارداری و تمایز آنها از سایر بیماریها، نیازمند معاینات دقیق پزشکی و استفاده از ابزارهای ارزیابی معتبر است. در حالی که اغلب موارد کمردرد در بارداری خطرناک نیستند و با رویکردهای محافظهکارانه مدیریت میشوند، آگاهی از علائم هشداردهنده و مراجعه فوری به پزشک در موارد خاص، برای تضمین سلامت مادر و جنین حیاتی است.
درک جامع این پدیده به متخصصان کمک میکند تا رویکردی فردیسازی شده و ایمن را برای کمک به مادران باردار در تجربه دورانی راحتتر ارائه دهند.
توجه: اطلاعات این مقاله صرفاً جهت آگاهی است و جایگزین توصیه پزشک نمیباشد.
بدون نظر